Wie salarissen vergelijkt, loopt al snel tegen een verrassing aan: in het ene beroep verschilt het salaris per stad nauwelijks, in het andere kan het flink uiteenlopen. Dat heeft vrijwel altijd te maken met één ding: valt het beroep onder een cao, of werkt het in de vrije markt? Wie dat verschil begrijpt, snapt veel beter waarom salarissen zijn zoals ze zijn en kan gerichter onderhandelen of kiezen. In dit artikel leggen we uit hoe het werkt en wat het betekent voor jouw loopbaan.
Wat is een cao?
Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een afspraak tussen werkgevers en vakbonden over arbeidsvoorwaarden voor een hele sector of een bedrijf. In een cao staan onder meer de salarisschalen, de werktijden, het aantal vakantiedagen, toeslagen en pensioenafspraken. Veel beroepen in de zorg, het onderwijs, bij de overheid, in de bouw en in de logistiek vallen onder een cao. Heeft jouw werkgever een cao, dan zijn die afspraken van toepassing op jouw arbeidsovereenkomst en kan een werkgever er niet zomaar onder gaan zitten. Lees meer in onze gids cao uitgelegd.
Waarom is het salaris dan overal gelijk?
In een cao hoort bij elke functie een salarisschaal met een minimum en een maximum. Je begint op een bepaalde trede en groeit meestal elk jaar een trede (periodiek) door tot je het maximum van de schaal bereikt. De schaal is dezelfde voor alle werkgevers die onder de cao vallen, ongeacht de stad. Daarom verdient een verpleegkundige in een ziekenhuis in Groningen volgens de cao hetzelfde als een collega in Amsterdam, en een leraar basisonderwijs in Maastricht hetzelfde als een leraar in Utrecht. Op onze pagina’s voor deze beroepen vind je dan ook per stad hetzelfde bedrag, met de toelichting dat het om een cao gaat.
Wat wel kan verschillen: de baankansen, de woonkosten en soms de toeslagen. In een stad met veel ziekenhuizen of scholen zijn er meer vacatures dan in een regio met weinig werkgevers. En de koopkracht van hetzelfde salaris verschilt per regio: in een stad met lage huurprijzen blijft er netto meer over dan in een dure stad.
Hoe zit het in de vrije markt?
In de vrije markt bepalen werkgever en werknemer het salaris onderling, zonder verplichte schaal. Dat geldt voor veel beroepen in IT, marketing, financiële dienstverlening en de zakelijke dienstverlening. Het salaris hangt af van wat de werkgever kan en wil betalen, hoe schaars jouw kennis is, jouw ervaring en onderhandelingskracht, en van de regio. In steden met veel hoofdkantoren en internationale bedrijven, zoals Amsterdam en Utrecht, liggen de salarissen in de vrije markt gemiddeld iets hoger dan in regio’s met minder grote werkgevers. Een softwareontwikkelaar kan in Amsterdam daarom meer verdienen dan in een kleinere stad, hoewel de verschillen vaak kleiner zijn dan mensen denken en sterk afhangen van de werkgever.
Op Functiegids.nl gebruiken we een indicatieve regiofactor voor beroepen zonder cao. Dat is een grove schatting en geen officiële statistiek. Voor jouw situatie telt altijd wat de werkgever aanbiedt.
Wat betekent dit voor jouw keuze?
Het verschil heeft gevolgen voor hoe je kiest, zoekt en onderhandelt:
- Cao-beroepen zijn voorspelbaar. Je weet vooraf ongeveer wat je verdient en hoe je groeit. Dat geeft zekerheid, maar er is weinig ruimte om te onderhandelen over het basissalaris. Je kunt wel onderhandelen over de inschaling (in welke schaal en trede je begint), over opleiding en over toeslagen.
- In de vrije markt is er meer ruimte. Je kunt vragen om een hoger salaris, en met schaarse kennis of ervaring kun je flink meer krijgen. De onzekerheid is groter: het salaris kan per werkgever sterk verschillen.
- Regio telt vooral in de vrije markt. Wil je meer verdienen en zit je in een beroep zonder cao, dan kan verhuizen of solliciteren in een andere stad lonen. Bij een cao-beroep levert verhuizen geen hoger salaris op, alleen mogelijk meer kansen.
- Vergelijk op dezelfde basis. Let op of een genoemd bedrag per maand of per jaar is, inclusief of exclusief vakantiegeld, en of er een dertiende maand of bonus bij zit. Lees onze gids vakantiegeld en dertiende maand.
Hoe vind je de cao van jouw beroep?
Staat in je arbeidsovereenkomst of op je loonstrook een verwijzing naar een cao, dan kun je de tekst opzoeken op de website van de vakbond of werkgeversorganisatie, of vraag je HR-afdeling erom. In de cao vind je de salarisschalen en de regels voor periodieke verhoging. Heb je geen cao, dan staat het salaris in je contract. Controleer in dat geval wat gebruikelijk is in jouw vak: op onze beroepenpagina zie je per beroep een indicatie van het startsalaris en het salaris met ervaring.
Welke beroepen vallen meestal onder een cao?
Zonder garantie voor jouw werkgever: een groot deel van de zorg, het onderwijs, de overheid, de bouw, de industrie, het transport en de horeca kent een cao. Denk aan zorgberoepen, onderwijs, overheid en veiligheid en bouwberoepen. In IT, marketing en veel zakelijke functies bepaalt de werkgever het salaris zelf. Bij sommige beroepen, zoals fysiotherapeut of tandarts, hangt het af van of je in loondienst werkt of als zelfstandige.
Salaris vergelijken en onderhandelen
Gebruik de rekentool salaris vergelijken om twee beroepen naast elkaar te zetten, ook per stad, en de salaris per stad-tool om te zien of een beroep in jouw stad iets anders verdient. Wil je onderhandelen over je salaris? In onze gids salaris onderhandelen lees je hoe je dat aanpakt, ook als er een cao is.
Samenvatting
Bij een cao is het salaris overal gelijk en volgt het een schaal; in de vrije markt hangt het af van werkgever, schaarste en regio. Daardoor verdient een verpleegkundige in alle steden hetzelfde, terwijl een IT’er in een grote stad meer kan krijgen. Weet in welk systeem jouw beroep valt, vergelijk salarissen op dezelfde basis en pas je onderhandeling daarop aan. Alle bedragen op Functiegids.nl zijn indicatief: controleer altijd de actuele cao of vraag het na bij de werkgever.